Eğitimslayt
Kaliteli Eğitim İçeriği

  • TARİH: 15.07.2019

Tarih Bilimine Giriş

Tarih Bilimine Giriş

Tarih bilimine giriş tarihi anlamakla mümkün olur. Tarih bilimine giriş konu anlatım paylaşımımızda elimden geldiğince sizi bilgilendirmeye çalışacağım. Tarih geçmişte yaşamış insan topluluklarının, yaşayışlarını inceleyen bir bilim dalıdır.

Tarih Bilimine Giriş

Tarih Nedir ?

Tarih bilimine giriş tarihi anlamakla mümkün olur. Tarih bilimine giriş konu anlatım paylaşımımızda elimden geldiğince sizi bilgilendirmeye çalışacağım. Anlatıma  ” tarih nedir ?” sorusu ile başlıyoruz.

  • Tarih geçmişte yaşamış insan topluluklarının, yaşayışlarını inceleyen bir bilim dalıdır. Bunu yaparken yer ve zaman göstermek ve belgelere dayandırma zorunluluğu vardır. 
  • Olayların Neden ve Sonuç ilişkisi ile açıklanması ise kronolojiyi de anlamak bakımından önemlidir. Tarihin konusu insandır.
  • Dolayısıyla insanlarla ilgili her türlü buluntu bizim için tarihi değer taşır. Buluntular genellikle yazılı veya yazısız olabilirler. Teknoloji çağına girdiğimiz andan itibaren USB bellekler ve CD’ler de belge değeri taşımaya başlamıştır.
tarih bilimine giriş
tarih bilimine giriş

Tarih bilimine giriş konusunda tarihi bilgileri araştırırken yararlandığımız yöntem ve teknikler vardır. Öncelikle bu teknikleri bilmemiz gerekiyor.

Olay ve Olgu

Bu tekniklere değinmeden önce Olay ve Olgu kavramlarını anlamamız gerekiyor, tarih konu anlatım etkinliğimize Olay ve olgu kavramları ile devam ediyoruz.

  • Olay : Kısa süreli ve genellikle kesin sonuçları olan  konular olay kapsamına girer. Örneğin Malazgirt Zaferi  bir
  • olaydır.
  • Olgu : Sonuçları daha uzun sürelerde kendini gösteren, kesinliği zor belirlenen konulardır. Örneğin Anadolunun Türkleşmesi veya Kavimler göçünün sonuçları olgu kapsamına girer.

Savaş kelimesi olgudur, tarihin her döneminde savaş vardır. Ancak Malazgirt Zaferi olaydır ve biriciktir. Sadece 1 tane Malazgirt Zaferi vardır.

Objektif Olmak

  • Not :  tarih bilimine giriş kapsamında , tarihi olaylar biriciktir. Deney ve gözlem yapılamaz. Tarihsel olaylar , nerede meydana gelmiş ise o bölgede incelenmeli ve tarafsız olarak (Objektif) değerlendirilmelidir.
  • Objektif olmak için olayın üzerinden belirli bir süre geçmeli ve mümkün olduğunca daha fazla belge incelenmeli, tek bir belgeye bağlı kalınmamalıdır.

Olayları incelenirken günümüz değer yargıları ile , incelenen dönemin değer yargıları birbirine karıştırılmamalı ve dönemin şartlarına göre düşünülmelidir.

Tarih bilimine giriş konusunu anlamak için tarih araştırma yöntemlerini de bilmek gerekiyor.

Tarih Araştırma Yöntemleri

Tarama , Tasnif , Tahlil, Tenkid, Terkip başlıkları altında 5 adımda incelenir.

  • Tarama  : Araştırılan olayla ilgili yazılı belgeler araştırılır. Eğer yazılı belgeler bulunması mümkün değilse yazısız belgeler incelenir. Bu aşama kütüphanelerde veya arkeolojik kazılarda tamamlanır. Buluntular, kolaylık olması bakımından bir sonraki aşamada sınıflandırılacaktır.
  • Tasnif : Sınıflandırma aşamasıdır. Buluntular , yazılı veya yazısız olarak, tarihlerine göre, konularına göre veya mekanlarına göre ayrı ayrı sınıflandırılarak işlem kolaylaştırılır.
  • Tahlil : Çözümleme aşamasıdır. Buluntuların kaynak değeri taşıyıp taşımadığı, bilgiler açısından değeri irdelenir. Belgenin çözümlemesinin yapılması, belgenin anlaşılması bakımından önemlidir.
  • Tenkid : Eleştiri manasına gelir. Belgeler iç ve dış tenkid aşamalarında sorgulanır. İç tenkid aşamasında belgenin orjinalliği ve güvenilirliği sorgulanır.

Dış Tenkid Nedir ?

  • Dış tenkid aşamasında ise belgenin yazarı, belgenin tarihi ve basıldığı yer gibi konular irdelenir.
  • Terkip :  Birleştirme aşamasıdır. Buluntular bir araya getirilerek bilgiler düzenlenir ve sonuca varılarak yeni bir tarihi metin yazılır. Terkip aşaması , ürünün sergilenme aşamasıdır. tarih konu anlatımı dersimize devam ediyoruz.

Tarihin Sınıflandırılması

Tarihi sınıflandırmalar genellikle 3 aşamada gerçekleşir. Zamana göre , mekana göre ve konuya göre.

  • Mekana Göre Sınıflandırma :  Orta Asya Tarihi veya Anadolu Tarihi, Avrupa Tarihi veya Britanya Tarihi gibi coğrafi mekanlara göre yapılan sınıflandırmadır.
  • Zamana Göre Sınıflandırma : Tarihsel zamanlara göre sınıflandırma yapılır. Örneğin xx.yy tarihi veya ortaçağ tarihi gibi. İlkçağ, Ortaçağ, Yakınçağ gibi kavramlar da zamana göre sınıflandırma kapsamına girer.
  • Konuya Göre Sınıflandırma :  Tarihsel süreçte hangi konuda araştırma yapılıyorsa o isimle adlandırılır. Mesela Osmanlı Devleti Tarihi veya Türk Kültürü Tarihi gibi. Diğer Örnekler : Türk – İslam Devletleri , İslam Tarihi, uygarlığın doğuşu, Hristiyanlık Tarihçesi, Roma Uygarlığı, vs.

Amacına Göre Tarih Çeşitleri

Tarih, çeşitli dönemlerde amacına uygun olarak şekillendirilir. İşte bu noktada Tarihin hangi amaçlarla kullanıldığını kavramak için Tarih biliminin kullanım şekillerinin bilinmesi gerekmektedir.

Öğretici Tarih

  • Öğretici tarihin ilk temsilcisi olarak kabul edilen kişi Thukidides’tir. Bu yazım türünde amaç ahlaki gelişimi etkilemek ve duygulsa bağ kurdurmaktır.
  • Genellikle kahramanlık hikayelerine başvurulur. Önemli olaylara yer verilirken başarısızlıklar asgarî düzeyde tutulur. Özellikle XIX. YY’a kadar Avrupa ülkelerinde başarıyla uygulanmış bir tarih yaklaşımıdır. Ülkemizde son zamanlarda uygulanan tarih politikası Öğretici Tarih politikasıdır.

Hikayeci Tarih

  • Rivayetçi Tarih olarak da isimlendirilir. Olaylarda Neden- Sonuç ilişkisi kurulmadan, net tarihler verilmeden aktarım söz konusudur. Efsanevi ve destansı tarih aktarımı olarak da düşünülebilir. Kesin bilgiler vermeyen, yanlı olabilen kaynaklarda rastlanır.
  • Bu türün ilk temsilcisi olarak Heredotus kabul edilir. Heredot olarak da okunur. Bu şahıs tarih biliminin kurucusu kabul edilmektedir. Bunun sebebi en eski tarihçilik örneklerini sunmasıdır. Konumuza, tarih bilimine giriş ünitesine takvimlerle devam ediyoruz.

Takvimler

Tarihsel süreçte takvimler, ihtiyaçlardan doğan bir doğal sonuçtur. Öncelikle Mezopotamya’da Sümerliler tarafından ilk Ay Yılı esaslı takvimin icad edildiğini biliyoruz. İlk güneş yılı esaslı takvimi ise Mısır uygarlığı oluşturmuştur.

Mısır’da Nil nehrinin taşmaları, halkın elindeki mahsüle ve devlete zarar veriyordu. Çare arayışları Nil nehrinin taşma zamanlarını bilmek zorunda olmaları gibi zorunluluklar Takvimin icadını mecburi kılıyordu. Özetle tarihsel süreçte Takvimler, ihtiyaçlardan doğmuştur.

Ay Yılı Esaslı Takvim

  • Ayın Dünya’nın etrafında 12 tur atması ve yine önceki yerine dönmesi toplamda 354 Gün sonunda olmaktadır. işte bu hareketlerin izlenmesi ile oluşturulan takvime de ay yılı takvimi diyoruz.
  • Ülkemizde dini ibadetler için kullanılan Hicri Takvim  ay yılı esaslı bir takvimdir. İlk defa Sümer Ülkesi tarafından kullanılmıştır.

Güneş Yılı Esaslı Takvim

  • Dünya’nın güneş etrafında bir tur atması 365 gün 6 saat sürmektedir. Bu hareketin izlenmesi ile oluşturulan takvim Güneş Esaslı Takvimdir. Şemsî takvim de denir. Miladi Takvimgüneş yılı esaslıdır.

Diğer güneş yılı esaslı takvimler şunlardır.

  • Rumi Takvim : Bizans takvimine dayandırıldığı için Rumi denmiştir. (Rum : Romalı, Bizanslı). Devlet-î Aliyye’de (Osmanlı İmparatorluğu) 1739 yılında kullanıma girmiştir. 1 Mart Mâli yılbaşı kabul edilmektedir. Özellikle ekonomik konuların çözümü için oluşturulmuştur.
  • Celali Takvim : Güneş yılı esasına dayanır. Ömer Hayyam tarafından Celaleddin Melikşah için hazırlanmıştır. bu sebeple Celali takvimi olarak isimlendirilir. (1079 Senesi) Yılbaşı Olarak 21 Mart kabul edilir. (Nevruz, İlk Bahar Ekinoksu)
  • 12 Hayvanlı Türk Takvimi :  Orta Asya halklarının kullandığı bir takvimdir. Her aya bir hayvan ismi verilmesinden dolayı bu isimle adlandırılır. Ejder, yılan , maymun, sığır gibi isimlendirmeler yapılır. Türklerin kullandığı ilk takvim olarak bilinmektedir. Konumuza tarih bilimine giriş ünitesine yardımcı bilim dalları ile devam ediyoruz.

Tarihe Yardımcı Bilim Dalları

  • Coğrafya : Tarihsel araştırmalarda en çok faydalanılan bilimlerdendir. Coğrafya yeryüzü bilimidir. Tarihsel olaylar mutlaka bir mekanda meydana gelmektedir. Bu mekanların fiziki özelliklerinin olaylara etkisi kaçınılmaz şekilde büyüktür.
  • Arkeoloji : Kazı bilimidir. Arkeologlar toprak altında kalmış yazılı veya yazısız belgeleri gün yüzüne çıkartarak tarih bilimine yardımcı olurlar. Özellikle de yazısız dönemlerin incelenmesi açısından oldukça önemlidir.
  • Filoloji : Dil bilimidir. Tarih boyunca konuşulmuş çeşitli dilleri ve lehçeleri inceler. Diller arasındaki bağlantıları irdeleyerek akrabalık ilişkilerini araştırır.

Tarih Bilimine Giriş Ünitemize Diğer Bilim Dalları İle Devam Ediyoruz

  • Epigrafi : Kitabeler ve anıtlar bilimidir. Yazılı kaideleri inceler. Kaideler taş sütunlardan meydana gelir.
  • Diplomatik : Belge bilimidir. Özellikle uluslararası anlaşmaları ve devletler arası yazışmaları  inceler. Yazının icadından önceki dönemler için yardımcı olması mümkün değildir.
  • Kimya :  C14 metodu (karbon 14) ile buluntuların yaşını hesaplamak için kullanılır. Tarihsel zaman tespit edilir.
  • Antrpoloji : Irk bilimidir. Irkların özelliklerini araştırır. Bu noktada fiziksel özellikler dikkate alınır. (Fenotip)
  • Etnoloji : Kültür bilimidir. Toplumlardaki  adetleri, gelenek ve görenekleri inceler. Yaşayışlarına ve siyasi olaylara etkilerini araştırır.
  • Heraldik : Devletlerin armalarını inceler. Devlet armaları sembolik çizimlerden veya işlenmiş madenlerden oluşur.
  • Sigilografi : Mühür bilimidir. Devletlerin tarih boyunca kullanmış oldukları mühürleri inceler. Mühürler özellikle mektuplarda ve tapularda kullanılır.
  • Paleografya:  Yazı bilimidir. Alfabeleri ve Yazıları inceleyerek toplumların edebi gelişimlerini araştırır. Bununla beraber toplumların alfabelerini çözer. Çözülmüş alfabeler eşsiz kaynaklardır.
  • Kronoloji : Takvim bilimi olarak da bilinir. Kronolojide olayların önceliği sonralığı yani sıralaması araştırılır. Neden-Sonuç ilişkisi bakımından çok önemlidir.

Paranın Bilimi Meskukat

Nümizmatik :  Meskukat  olarak da bilinir. Para  bilimidir. Tarihsel süreçte kullanılmış paraları inceler.

  • Sosyoloji : Toplum Bilimi’dir. Toplumların kitlesel olarak yaşayışlarını inceler ve davranışlarının sebeplerini kitlesel olarak araştırır.
  • Onomatoloji : Yer Adları bilimidir. Tarihsel mekanlardaki eski isimleri inceler. Dağlar, Denizler, göller veya mekanların yöresel isimleri.
  • Geneoloji : Şecere ya da soy kütüklerini  araştırır. Hanedanlar tarihi bakımından önem arz eder.
  • İstatistik :  Sayısal verilerin yorumlanması amacıyla kullanılır. Sayı bilimidir.

” Tarih Yazıyla Başlar”

Konumuza tarih bilimine giriş ünitesine çağlar konusu ile devam ediyoruz. Tarihi çağların yazı ile başladığını unutmuyoruz. Sümerler 3500-3200 yıllarında yazıyı icad ederek büyük bir gelişim dönemi başlattılar. tarih konu anlatımı eylemine devam edelim. Şimdi de sırada Tarih Öncesi Çağlar var.

Tarih Öncesi Çağlar

Yazının icadı olan 3500-3200’lü yıllardan öncesine Tarih Öncesi Çağlar ismini vermekteyiz. Tarih = Yazı olarak düşünmek yerinde olacaktır bu isimlendirmede.

Tarih öncesi çağlar kabaca Taş çağları ve Maden Çağları olarak iki başlık altında incelenebilir.

Taş Çağları

Eski Taş , Orta Taş ve Yeni Taş

  • Eski Taş Çağı veya diğer adıyla Paleolitik Çağ :  Kabataş çağı olarak da telafuz edilen bu devirde insanlar mağaralarda yaşarlar. Avcılık ve doğadaki ürünleri toplayıcılık ile yaşamlarını sürdüren bu insanlar tarım yapmayı henüz bilmemektedirler.
  • Genellikle Göçebe bir yaşam biçimini benimsemişlerdir.  Mağara duvarlarına resimler yapan bu insanlar genellikle birbirlerine haber vermek amacıyla çizimler yapmışlardır. İklim ve yiyecek sıkıntıları göç etmelerindeki temel faktörlerdendir.

Orta Taş Çağı

  •  Mesolitik (meso : orta) dönem olarak da adlandırılır. Bir geçiş dönemidir. Ateş orta taş çağının başlarında keşfedilmiş ve  yiyeceklerin ısıtılmasında, hayvanlardan korunmada ve ısınmada kullanılmaya başlanmıştır.
  • Bu insanlar Mikrolit isimli küçük araçları kullanmaya başlamışlardır. Taştan yapılan mikrolitler gelişme olduğu göstermektedir.

Yeni Taş Çağı

  • Neolitik dönem olarak isimlendirilir. Bu devirde insanlar artık mağaralardan çıkmaya başlamış ve yerleşik hayata geçmiştir. Tarım yapmayı öğrenen insanlar, tarla koruma zorunluluğundan dolayı yerleşik hayata geçerek evlerinin etrafını çitle çevirmişlerdir.
  • Bu şekilde özel mülkiyet anlayışı doğmuştur. Bu devirde insanlar toprağı şekillendirerek kap – kacak yapmayı öğrenmiştir.
  • NOT : Kullanılan araç gereçlere göre isimlendirmeler yapılmıştır. Genellikle taştan aletler yapılmıştır. Şimdi de tarih bilimine giriş ünitesinde Madeni çağlara bakalım.

Maden Çağları

  • Bakır, Tunç , Demir olarak, yani kullanılan madenin ismine göre sınıflandırılır.

 

  • Doğada en kolay bulunan ve en kolay işlenebilen maden BAKIR olduğu için ilk işlenen maden bakırdır. Ancak zayıf bir maden olduğu için silah teknolojisi açısından değeri düşüktür. Bu devirde köyler oluşmaya başlamıştır.

Tunç Devri

  • Tunç devri Bakır ile Kalayın birleştirilmesi sonucu daha sert bir madde olan Tunç madeninin elde edilmesiyle başlamıştır. Bu devirde Tekerleğin icadı  önemli bir gelişme olarak görülmelidir.

 

  • Bu devirde ilk şehir devletlerinin ortaya çıktığını görüyoruz. Tekerlekli arabaların yaygınlaşması ile uzun mesafeler arası ticaret de gelişmeye başlamıştır.

Demir Devri

  • Yüksek ısı gerektiren bir madendir. Dolayısı ile sanayinin gelişmesine zemin hazırlamıştır. Dayanıklı silahların icadı ile imparatorluktar ortaya çıkmıştır. Demir en son işlenen madendir.
  • Demir devrinden sonra yazının icadı ile maden devirleri ve Tarih öncesi devirler sona ermiş , tarihi çağlar başlamıştır. İlk Çağ başlamıştır.
  • NOT :  Tarih öncesi devirlerin hepsi , kullanılan araç teknolojisine göre sınıflandırılmıştır.
  • NOT :  Tarih öncesi devirlerde, toplumlar normal şartlarda devirleri sırasıyla yaşarlar. Ancak bir devirden diğerine hızlı bir geçiş olmuş ise bu etkileşim olduğu ve göçler yaşandığı anlamına gelir.
  • Bütün tarihi devirler aynı anda yaşanmaz. Örneğin bir topluluk maden devirlerinde iken başka bir topluluk taş devrini yaşıyor olabilir.
  • NOT : Tarih öncesi bilimlerde arkeoloji ve kimya bilimleri daha fazla yardımcı olmaktadır.
  • NOT :  Tarih öncesi dönemleri araştırırken aşağıda bulunan bilim dallarının kullanılamayacağını unutmayınız . Yazı icat edilmediği için bu bilimler yardımcı olamazlar.
  • Diplomatika : Belge Bilimi,
  • Paleografi : Yazı Bilimi
  • Epigrafi : Kitabe Bilimi
  • Nümizmatik : Para Bilimi , paralar yazısız da olabilmektedir. Ancak genellikle yazılı buluntulardır. Paranın İcadı Lidyalılar döneminde olmuştur ve bu devir yazının icadından çok sonradır.

Dolayısı ile Tarih öncesi çağlarda yazılı para bulunmamaktadır. Konu anlatımına tarih bilimine giriş ünitesinde Tarihi Çağlar ile devam ediyoruz.

Tarihi Çağlar

  • Tarihi çağlar yazının icadı ile başlamaktadır. 3500’lü yıllardan 3200’lü yıllara kadar icat edildiği düşünülen yazıyı Sümerliler kullanmıştır. Tarihi çağları genellikle önemli kitlesel olaylar belirlemiştir.
  • Tarihi çağlar : İlk çağ , orta çağ , yeni çağ, yakınçağ şeklinde sıralanmaktadır.

İlkçağ

  • Yazının icadından itibaren 3200 ile kavimler göçüne kadar (375) geçen süreye ilk çağ denmektedir. Bu devirde kölecilik yaygın olmakla beraber toplumsal sınıf farklılıkları bulunmaktadır.
  • Genellikle şehir devletlerinin egemen olduğu bir yapı görülür. siyasi birliğin olmadığı bir dönemdir. Ticaret olmakla beraber Tarım ve hayvancılık daha yaygındır.

Ortaçağ

Kavimler göçünden(375) İstanbul’un fethine kadar olan süredir.(1543)

Feodalite , yani derebeylik yaygındır. Derebeyler toprak ağalarıdır ve emirlerinde kendi orduları vardır. Zenginliklerinin kaynağı topraktır. Genellikle bağımsız yaşamaktadırlar. Köylüler bu kişilere fief, yani toprak anlaşması ile bağlıdırlar.

Skolastik, bağnaz  düşünce yapısı egemendir. Kilise ve Papalık dönemin hakim unsurudur. Bilim ve sanat oldukça geri kalmıştır. Sebebi ise skolastik düşünce yapısıdır. İnsanlar kilisden çekindikleri için kilise sözleri dışına asla çıkamazlar.

Çıkanlar Engizisyon mahkemeleri tarafından akıl almaz işkencelere tabi tutulurlar.

Yeniçağ

  • İstanbul’un fethinden (1453) Fransız ihtilali’ne kadar olan dönemdir. Bu devirde merkezi krallıklar güçlenmiş , derebeyliklere son verilmiştir. Feodalite yıkılmıştır. Avrupa’da skolastik düşünce önemini yitirerek bilim ve sanat güçlenmiştir. Kilise bu dönemde güç kaybetmektedir.

Yakınçağ

  • Fransız İhtilali’nden günümüze kadar olan süredir. Çok uluslu yapılar yerini milli devletlere bırakmıştır. İmparatorluk yerini  milli yapılara bırakmıştır. Yer yer demokratik olmayan yapılar görülse de genellikle demokrasi kavramı yaygındır.
  • Görüldüğü üzere tarih yapmak da , tarih yazmak da çok zor ve sanat isteyen, bilgi ve düşünce isteyen bir iştir. Tarihi anlamanın yegane yolu da tarihçi gibi düşünmekten geçiyor.

Kendisini bir tarihçi edasıyla metot bilmeden tarih yorumlamaya adamış kişilerden televizyonlarda çok görüyoruz. Ancak daha günümüzde yaşanmış olayları bile doğru düzgün yorumlayamayan kişiler tarihi yorumlamaya kalkarlarsa kendilerini yalanlarla dolu bir deryada bulacaktırlar.

Tarihe yardımcı bilim dallarından bir şeyler bilmek de bu noktada çok önemlidir. Tarihçi gibi düşünmek için tarihçi kadar tecrübeye ve okumaya ihtiyaç vardır. Bir konuda fikir sahibiyim demek için en az 40.000 sayfa okuma yapmış olmak gereklidir.

Son Olarak

Felsefe ve Sosyolojinin ise en az bir felsefeci ve sosyolog kadar iyi bilinmesi gerekiyor. Görüldüğü üzere tarihi anlamak ve anlatmak için sadece bir bilim dalı hakkında bilgi sahibi olmak yeterli görünmüyor.

Sizlere tarih bilimine giriş ünitesi süresince elimizden geldiğince tarihin niceliğini anlatmaya çalıştık. Ünitemizde tarih nedir sorusunun cevabını bulmaya çalıştık. Bize eksiklerimizi yazarsanız seviniriz. İletişim bölümünde mail adresi üzerinden bize ulaşabilirsiniz. Sevgiyle kalın

Sosyal Medyada Paylaşın:

BİRDE BUNLARA BAKIN

2 yorum

Düşüncelerinizi bizimle paylaşırmısınız ?

  • ÇOK OKUNAN
  • YENİ
  • YORUM